Kurze Sommerpause inmitten von Herbstfarben / Σύντομο καλοκαιρινό διάλειμμα εν μέσω χρωμάτων φθινοπώρου

      

Vor ca. 20 Jahren. Zwei Frauen schwimmen. Algenteppiche, Luftblasen. Die eine genervt, die andere genießt das Schwimmen und lächelt dabei:
J.: Du, Mama, wie kannst du nur lächeln? Es ist ekelig. 
E.: Stell dir vor, du würdest mitten unter Seerosen schwimmen.

Πριν περίπου 20 χρόνια. Δύο γυναίκες κολυμπούν. Φύκια, φουσκάλες. Η μία εκνευρισμένη, η άλλη απολαμβάνει το κολύμπι χαμογελώντας:
Γ.: Μωρέ μαμά, πώς μπορείς και χαμογελάς; Σκέτη αηδία είναι.
Η.: Πες ότι κολυμπάς ανάμεσα σε νούφαρα.  

Autobiographie vs Roman / Αυτοβιογραφία vs μυθιστόρημα

Am Beispiel des Roman eines Schicksallosen von Imre Kertész kann man sehr gut begreifen, warum im 19. Jahrhundert Fiktion als Wirklichkeit galt. Auch wenn damals die heutige historische Erfahrung fehlte. Sagen wir, heutzutage auf einer anderen Ebene, derjenigen des Individuums nach der Moderne. 
Eine getilgte Subjektivität, die Annahme der Schicksallosigkeit und  die äußere Determiniertheit können unmöglich in der Autobiographie zum Ausdruck kommen, wo die retrospektive Erzählung die Zeit als unabdingbare Komponente braucht. Eine Autobiographie ohne Reflexion -muß nicht unbedingt Thematisierung des Erlebnisses sein-, d.h. ohne Modellierung der gegebenen Welt durch die Erfahrung (der Zeit), ist keine Autobiographie. Der Mensch als seine Situation, als die Situation im "Gegebenen", die "Imperativform des Tatsächlichen" (s. J. P. Reemtsma), die Welt bzw. der Weltblick ohne Zeit kann Gegenstand einer Ich-Erzählung sein, die allerdings sich selbst nicht beobachtet, weil kein Ich mehr da. Im extremen Falle vom Roman eines Schicksallosen hat sich bewahrheitet, wie überzeugend, also wahrhaft Fiktion sein kann.

Έχοντας για παράδειγμα Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο του Ίμρε Κέρτες μπορεί κανείς πολύ καλά να καταλάβει, γιατί τον 19ο αιώνα το μυθιστόρημα είχε ισχύ αλήθειας. Ακόμη και αν η ιστορική εμπειρία που διαθέτουμε σήμερα, έλειπε τότε. Ας πούμε, σε κάποιο άλλο επίπεδο, στο τωρινό, σε αυτό του ατόμου μετά την εποχή του μοντερνισμού.
Η εξάλειψη της υποκειμενικότητας, η αποδοχή της ανυπαρξίας πεπρωμένου και ο προσδιορισμός του ατόμου από τις εξωτερικές συνθήκες είναι αδύνατο να εξιστορηθούν μέσα στην αυτοβιογραφία όπου ο χρόνος είναι απαραίτητη συνισταμένη της αφήγησης. Αυτοβιογραφία χωρίς στοχασμό -δεν σημαίνει αυτό πάντα ρητή θεματοποίηση του βιώματος-, δηλαδή χωρίς τη διαμεσολαβητική τροποποίηση των συμβάντων μέσω της εμπειρίας (του χρόνου), δεν είναι αυτοβιογραφία. Ο άνθρωπος ως η κατάστασή του, ως η κατάσταση "στη δεδομένη περίσταση", εδώ και τώρα, η "προστακτική μορφή του πραγματικού" (βλ. J. P. Reemtsma), ο κόσμος / η ματιά στον κόσμο χωρίς τον παράγοντα χρόνο μπορεί να είναι αντικείμενο πρωτοπρόσωπης αφήγησης, η οποία όμως δεν παρατηρεί τον εαυτό της, ελλείψει Εαυτού. Στην ακραία περίπτωση της αφήγησης Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο επαληθεύτηκε το πόσο πειστική, συνεπώς αληθινή μπορεί να είναι η μυθοπλασία. 

P.S.Natürlich gibt es eine Holokaust-Autobiographie als retrospektive Erzählung, aber im oben genannten (autobiographischen) Roman handelt es sich um etwas anderes, um eine Erzählung ohne Zeit.
Υ.Γ.Φυσικά και υπάρχει αυτοβιογραφία του Ολοκαυτώματος ως αναδρομική αυθιστόρηση. Όμως στο προαναφερθέν (αυτοβιογραφικό) μυθιστόρημα πρόκειται για κάτι άλλο, για αφήγηση χωρίς τον παράγοντα χρόνο.

Eile mit Weile / Σπεύδε βραδέως

Zufälle: die Einführungen in den Fragenkomplex "Autobiographie bzw. Autobiographisches" vor dem und im 19. Jahrhundert, die ich nicht geschrieben hatte, dienten als die geeignetsten Mittel dazu, die Theorie in Frage zu stellen, sie an ihrem Falsifizierungspotential zu überprüfen, da unter anderem alte Texte gründlich gelesen.

Derzeit keine Zeit (sic), große Eile, obwohl letztendlich nicht abgeschlossen. Kein Schlußstrich* wird gezogen, wenn nicht vorher die gesamte Bibliographie noch einmal überprüft und aktualisiert.


Ludwig von Diesbach (s. Texte/βλ. κείμενα), hier in der Nähe geboren/γεννήθηκε εδώ στα πέριξ 


Συμπτώσεις: οι εισαγωγές στο ζήτημα "Αυτοβιογραφία ή/και Αυτοβιογραφικός λόγος" πριν, καθώς και τον 19ο αιώνα που δεν είχα ακόμα γράψει, χρησίμευσαν ως τα καλύτερα μέσα για την επανεξέταση της θεωρίας, για τον έλεγχό της σχετικά με τη δυναμική διαψευσιμότητάς της, διότι εκτενέστερη ανάγνωση παλαιότερων κειμένων. Τώρα δεν έχω ώρα (sic), μεγάλη βιασύνη, αν και τελικά δεν θα κλείσει. Κανένα τέλος* πριν ελεγχθεί όλη η βιβλιογραφία και συμπληρωθεί με τις νεότερες μονογραφίες.

*Gemeint ist das Schreiben. Autobiographie wird lange noch aktuell sein.
*Το γράψιμο, εννοείται. Η αυτοβιογραφία επίκαιρη για πολύν καιρό ακόμη.   

Συμπληρώσεις / Ergänzungen

Δεν έχω κανένα "λόγο" να καθυστερώ την ολοκλήρωση αυτού του βιβλίου επεκτείνοντας τα εισαγωγικά ιστορικά κεφάλαια και συμπληρώνοντάς τα με πληροφορίες από την υπάρχουσα βιβλιογραφία περί αυτοβιογραφίας της "ανατολικής Ευρώπης". Πόσω μάλλον που η ανάλογη έρευνα είναι στις αρχές της για πολλές χώρες και που και αυτή αντιμετωπίζει το δίλημμα του πώς και αν μπορούν να αναλυθούν προσωπικές γραφές που είδαν ή δεν είδαν το φως σε καθεστώτα ολοκληρωτικά, απολύτως παραμορφωτικά, χειραγωγικά της δημόσιας έκφρασης γενικά. Αναγνώσεις ημερών, εβδομάδων για λίγες σελίδες; Όμως η Ναντιέζντα Μαντελστάμ μου κάθεται στον λαιμό. Λίγο-λίγο διαβάζω την πρώτη της αυτοβιογραφία. Και δεν αντέχω να τη διαβάσω με τη μία, και δεν μπορώ να την αποχωρισθώ. Και επιπλέον ανακάλυψα το άρθρο για τις σταλινικές επιβιώσεις στην Ελλάδα, μιαν άτυπη λογοκρισία,* για το πόσο άργησαν να μεταφρασθούν σπουδαία έργα διαφωνούντων, και μέχρι σήμερα πενιχρές οι εκδόσεις, όσες υπάρχουν, βιβλία ή σε περιοδικά, οφείλονται στην επιμονή ενός δύο ανθρώπων. Και έπεσα σε τέτοιο λίβελλο που με βολές κατά του προσώπου της συγγραφέως ("επαγγελματίας χήρα") επιχειρεί να αναιρέσει τη συνολική εικόνα της στρατοπεδικής διαστροφής. Και επειδή τελικά πολλοί διαφωνούντες επέλεξαν με τεράστιο προσωπικό κόστος συνειδητά την καντιανή ηθική αυτονομία από το μοντέλο του ličnost’, του εκπαιδεύσιμου "δημιουργικού" υποκειμένου στην υπηρεσία ενός "συλλογικού" στόχου, και μόνο γι' αυτό παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον η αυτοαναπαράστασή τους.

Eine Erweiterung der historischen Einführungskapiteln mit Zusatzinformationen über die "osteuropäische Autobiographie" würde das ganze Unterfangen zeitlich sicher nicht verkürzen. Abgesehen davon, daß die Autobiographie-Forschung in den meisten osteuropäischen Ländern in dem Anfangsstadium ist und -sie auch- mit der Frage konfrontiert ist, ob und wie life writings erforscht werden können, die das Tageslicht in totalitären Regimes erblickten oder auch gar nicht erblickten, welche den öffentlichen Diskurs manipulierten und deformierten. Sekundärliteratur mehrere Tage oder sogar Wochen lesen, nur wegen weniger Seiten? Dennoch steckt mir Nadeschda Mandelstam im Hals (griechische Redewendung). Einerseits verkrafte ich es nicht, ihre erstgeschriebene Autobiographie in einem Zug zu lesen, andererseits kann ich mich vom Buch nicht trennen. Zusätzlich fand ich den Artikel über die stalinistischen Überbleibsel in der Form einer informellen Zensur** in Griechenland der letzten Jahrzehnte, ich stellte fest, daß bedeutende Werke von Dissidenten mit großem Zeitverzug erschienen und daß die noch immer dürftige Zahl der herausgegebenen Bücher auf den Eifer von ein zwei Leuten zurückzuführen ist. Ich stieß auch auf ein Libell (Rezension), in dem durch Schmähungen gegen die Autorin ("professionelle Witwe") das gesamte Bild der Gulag-Perversion unscharf wird. Und weil sich schließlich viele Dissidenten bewußt und mit immensen persönlichen Verlusten die kantische Autonomie der Moral zu eigen machten und das Konzept des ličnost’ als eines durch sozial-pädagogische Erziehung kreativ geformten Individuums, das bei den "kollektiv" gesetzten Zielen mitwirkt, verwarfen, auch nur aus diesem einen Grund verdient ihre Selbstdarstellung besondere Aufmerksamkeit.

*Και αντιστρόφως, μέχρι και βιβλία σχολικής ιστορίας μπορεί να εκτινάξει από το σχολικό πρόγραμμα η "κοινή γνώμη" όταν δεν ανταποκρίνονται στα συντηρητικά εθνικιστικά της ιδεώδη.
**Umgekehrt kann der Druck der Straße bzw. der öffentlichen Meinung sogar Geschichtsbücher aus dem Schulplan in Griechenland herauskatapultieren, weil sie den konservativ-nationalistischen "Idealen" nicht adäquat sind.     

"Αυτοβιογραφικά" διλήμματα της σύγχρονης πεζογραφίας / "Autobiographische" Dilemmata der zeitgenössischen Prosa

Το μυθιστόρημα της προηγούμενης ανάρτησης, Loitering with Intent (1981) της Muriel Spark, είναι κατά τη γνώμη μου στο επίπεδο της μετααφηγηματικής προθετικότητας η κυρίαρχη απάντηση του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα στο ζήτημα της σχέσης μυθοπλασίας και (αυτοβιογραφικής) πραγματικότητας: στο φινάλε ο αναγνώστης έχει βάσιμες υποψίες ή και ενδείξεις ότι τα μέλη της Αυτοβιογραφικής Εταιρείας και η όλη πλοκή δεν είναι παρά φιγούρες και υπόθεση του μυθιστορήματος που γράφει η πρωτοπρόσωπη αφηγήτρια (mise en abyme). Χωρίς στοχαστικές θεματοποιήσεις, αντιθέτως δια της χρήσης του στοιχείου της ένδειας (detractio), κλασσικής αφηγηματικής τεχνικής του αστυνομικού μυθιστορήματος, η πρωταρχική πλοκή εξαλείφεται διακριτικά κατά κάποιον τρόπο για να γεννηθεί το μυθιστόρημα (στο μυθιστόρημα). 

Αν θεωρήσουμε ότι η πεζογραφία του 21ου αιώνα αποπειράται να δώσει εν μέρει διαφορετικές απαντήσεις, τότε θα μπορούσαμε αυτό να το ανιχνεύσουμε σε ένα βιβλίο που ο υπότιτλός του το χαρακτηρίζει ως "μυθιστόρημα", κάτι, για το οποίο θα συναινέσουμε αποδεχόμενοι απλώς αυτό το στοιχείο ως προτεινόμενο (προκλητικό) δείκτη πρόσληψης. Πρόκειται για το Η νόσος του Μοντάνο (El mal de Montano, 2002) του Enrique Vila-Matas. Το βιβλίο αντιμετωπίσθηκε με αμφιθυμία από την κριτική: από τη μία ενθουσιώδεις βιβλιοκρισίες που εστιάζουν στην τόλμη και ευφυία της παιγνιώδους αφήγησης, από την άλλη κριτικοί που αμφισβητούν ουσιαστικά την πειστικότητα της αφήγησης και αναρωτιούνται για τις προθέσεις της. Ο ημερολογιογράφος του πρώτου κεφαλαίου μεταμορφώνεται στη συνέχεια στον πρωτοπρόσωπο αφηγητή, ο οποίος διακόπτει την ημερολογιακή αφήγηση πριν "μετατραπεί σε μυθιστόρημα", συνεχίζοντας όμως να αναζητά αφηγηματικές λύσεις για την απειλούμενη λογοτεχνία του παρόντος μέσα στην ημερολογιακή γραφή και συνομιλώντας αενάως με συγγραφείς ή συγγραφείς-ημερολογιογράφους κυρίως περασμένων εποχών. Αποκηρύσσοντας την αυτοαναφορικότητα και την ακατάσχετη ενδοσκοπική και γενικά ψυχολογίζουσα φλυαρία της σύγχρονης αφήγησης, επινοεί ένα οξύμωρο: αποφασίζει στο μυθιστορηματικό του ημερολόγιο να ενσαρκώσει αυτός ο ίδιος τη λογοτεχνία για να τη σώσει από την εξαφάνιση. Και κάπου μέσα στην αφήγηση που παρά την κατά τόπους κωμικότητά της, είναι προφητικά σοβαρή, χαράζεται μια λεπτή γραμμή που ευχετικά επανατοποθετεί τη σύγχρονη λογοτεχνία στην ιστορική διάρκεια όταν γράφει πως θέλει να εξαλειφθεί μέσα σε αυτό το ημερολόγιο σαν ένας άνθρωπος χωρίς ιδιότητες (βλ. Robert Musil). Στο σημείο αυτό, πάντα κατά την άποψή μου, συνδέονται τα δύο προαναφερθέντα βιβλία: η σύγχρονή μας λογοτεχνία ίσως πρέπει να χάσει τον αφηγητή/συγγραφέα για να κερδίσει την αφήγηση. 

Das im letzten Post dargestellte kleine Meisterwerk, Loitering with Intent (1981) von Muriel Spark, vermittelt meiner Ansicht nach auf der Ebene der metanarrativen Intentionalität ein gutes Bild des dominierenden Erzähltrends der Nachkriegszeit in bezug auf das Verhältnis zwischen Fiktion und (autobiographischer) Realität: der Leser hegt zum Erzählschluß ernsten Verdacht oder verfügt sogar über Indikationen, daß sowohl die Mitglieder der Autobiographischen Gesellschaft als auch die gesamte Handlung nichts Anderes sind als Figuren und Erzählkern des von der Ich-Erzählerin zu verfertigenden Romans (mise en abyme). Ohne Selbstreflexion und -thematisierung des Erzählvorgangs, im Gegenteil, durch Detraktion, die traditionelle Erzähltechnik des Kriminalromans, verschwindet die ursprüngliche Handlung diskret, damit der Roman (im Roman) geboren wird.  
 
Wenn wir davon ausgehen, daß sich die Prosa des 21. Jhs teilweise um andere Erzählkonzepte bemüht, dann könnten wir dieser Hypothese mit Hilfe eines Buches auf die Spur gehen, dessen Untertitel es als "Roman" definiert, etwas, in das wir einwilligen, indem wir es als rezeptionslenkendes (provokatives) Signal annehmen. Es handelt sich um die Risiken & Nebenwirkungen (El mal de Montano, 2002) von Enrique Vila-Matas. Die Kritik nahm eine ambivalente Haltung gegenüber dem Buch ein: einerseits enthusiastische Rezensionen, welche auf die Waghalsigkeit und Intelligenz der verspielten Erzählung fokussierten, andererseits Kritiker, welche die Überzeugungskraft der Erzählung in Frage stellten und sich über deren Intentionen wunderten. Der Tagebuchschreiber des ersten Kapitels wird später zum Ich-Erzähler, der die Erzählung unterbricht, bevor sie sich "in einen Roman verwandelt"; er sucht trotzdem weiter nach narrativen Lösungen für die bedrohte Gegenwartsliteratur im diaristischen Schreiben, indem er sich in unendliche Gespräche mit alten Autoren oder Autoren/Diaristen einläßt. Ich-Bezogenheit und endloses introspektives Geschwätz der zeitgenössischen Literatur lehnt er ab und diesen setzt er ein Oxymoron entgegen: er beschließt, in seinem fiktiven Tagebuch die Literatur zu verkörpern, um sie vor ihrer Auslöschung zu bewahren. Und an irgendeiner Stelle der Erzählung, die trotz ihrer komödiantischen Züge, durch eine prophetische Ernsthaftigkeit gekennzeichnet ist, wird eine feine Linie gezogen, die dem Roman seine historischen Verbindungen wiederherstellt, wenn der Ich-Erzähler behauptet, in diesem Tagebuch verschwinden zu wollen wie ein Mann ohne Eigenschaften (s. Robert Musil). An diesem Punkt, immer meiner Ansicht nach, begegnen sich beide oben erwähnte Bücher: die zeitgenössische Literatur müsste den Erzähler/Autor verschwinden lassen, damit die Erzählung wieder profitieren kann. 

Παρένθεση

Loitering with Intent (1981) της Dame Muriel Spark: τιμή και δόξα στους πεζογράφους που με τόσο λιτά μέσα κατορθώνουν να σχολιάσουν ζητήματα όπως τις εμπλοκές μυθοπλασίας και πραγματικότητας μέσα από την πλοκή και μόνο, χωρίς στοχαστική θεματοποίηση. Και τα life writings παίζουν εδώ. Όσο για την καυστική ειρωνεία του κειμένου και το γέλιο (του αναγνώστη), είναι βρετανικά κατά συγκινητικό τρόπο. 

Leerformeln und Kontradiktionen / Κενολογία και λογικές αντιφάσεις

Zum leeren Gehalt->das ist eine Autobiographie oder das ist keine Autobiographie. Der Satz ist logisch wahr, aber er informiert nicht über die Realität, er ist nicht widerlegbar formuliert. Je größer der Spielraum einer Aussage, desto geringer ihr Gehalt.

Zum totalen Gehalt-> das ist eine Autobiographie und das ist keine Autobiographie. Leerer Spielraum, die Klasse möglicher kompatibler Aussagen ist leer, informiert nicht über die Realität.
 

Για το κενό περιεχόμενο-> αυτό είναι αυτοβιογραφία ή δεν είναι αυτοβιογραφία. Η πρόταση είναι λογικά αληθής, αλλά δεν μας πληροφορεί για την πραγματικότητα, δεν είναι διατυπωμένη έτσι ώστε να μπορεί να διαψευσθεί. Όσο μεγαλύτερο το πεδίο των συμβατών προτάσεων, τόσο λιγότερο το περιεχόμενο.

Για το ολικό περιεχόμενο-> αυτό είναι αυτοβιογραφία και δεν είναι αυτοβιογραφία. Κενό το πεδίο, η τάξη των πιθανών συμβατών προτάσεων, δεν μας πληροφορεί για την πραγματικότητα.

Selbstkanonisierung / Αυτοπροσδιορισμός των κειμένων και ένταξη στον κανόνα

Für die allerletzten Texte dieses Projekts mußten Entscheidungen getroffen, die Theorie "mobilisiert" und überdacht werden. Handelt es sich um Autobiographien? Ein komischer Zufall, gerade jetzt kurz vor der Abfassung der Einleitung. Die Texte sind gar nicht so neu, älter als zwei Jahrzehnte. 

Die Selbstkanonisierung der Texte steht manchmal in einem umgekehrt proportionalen Verhältnis zur Theorie: je diffuser das Textbild, desto strammer muß sich das theoretische Konzept formieren, damit es der Fragestellung adäquat wird. Gerade dann wird man wieder und wieder daran erinnert, daß man durch die Wahl von Theorie und Methode Stellung im wissenschaftlichen Diskurs bezogen hat und das keine Schande ist, sondern Notwendigkeit. Hauptsache, kein leerer Gehalt (Tautologien), kein totaler Gehalt (Kontradiktionen).

Για τα τελευταία κείμενα αυτής της έρευνας χρειάσθηκε να ληφθούν αποφάσεις, να ενεργοποιηθεί και να επανεξετασθεί η θεωρία. Πρόκειται για αυτοβιογραφίες; Περίεργη σύμπτωση, ακριβώς τώρα, λίγο πριν το εισαγωγικό θεωρητικό κεφάλαιο. Τα κείμενα δεν είναι κάν νέα, είκοσι χρόνων και παραπάνω.

Ο αυτοπροσδιορισμός των κειμένων βρίσκεται μερικές φορές σε σχέση αντιστρόφως ανάλογη με τη θεωρία: όσο πιο θαμπή η εικόνα του κειμένου, τόσο πιο σφικτή πρέπει να εμφανίζεται η θεωρία, για να ανταποκριθεί με επάρκεια στο ερώτημα. Τέτοια φάση ακριβώς μας υπενθυμίζει ξανά και ξανά ότι μέσα από την επιλογή θεωρίας και μεθόδου έχουμε τοποθετηθεί, έχουμε πάρει θέση στον λόγο της έρευνας και της επιστήμης και ότι αυτό δεν είναι αμαρτία αλλά αναγκαιότητα. Η ουσία είναι: όχι προτάσεις κενού περιεχομένου (κενολογία) ή προτάσεις ολικού περιεχομένου (αντιφάσεις).

"Autofiction" grècque?

Etwas vorwegnehmen darf man anscheinend nicht. Kurz vor dem Abschluß der aktuellen Etappe (souvenirs littéraires) tauchen zwei Autoren bzw. ihre autobiographischen Werke auf, die mir bekannt waren -namentlich oder sogar Abhandlungen von ihnen über andere Themengebiete- und die theoretische Fragen  und Fragen der Methode neu aufwerfen. Genre-Fragen. Im Nachhinein, nützlich für den Ablauf der Arbeit, gerade jetzt, angesichts des baldigen Eintritts in die Wunderwelt der schriftlichen Festlegung von Theorie und Methode.

Προφανώς δεν πρέπει να προεξοφλεί κανείς τίποτα. Λίγο πριν την ολοκλήρωση της παρούσας φάσης (φιλολογικά απομνημονεύματα) κάνουν την εμφάνισή τους δύο συγγραφείς ή μάλλον τα αυτοβιογραφικά τους έργα) που μου ήταν γνωστοί -είτε κατ' όνομα είτε βιβλία τους για άλλα θέματα- και που ανακινούν ζητήματα θεωρίας και μεθόδου. Ειδολογικά ζητήματα. Σε τελική ανάλυση, χρήσιμο αυτό για την όλη διαδικασία, ακριβώς τώρα, πριν από την είσοδο στον κόσμο των θαυμάτων, της γραπτής διατύπωσης θεωρίας και μεθόδου.
 

Αναχρονολόγηση / Aufdatieren

Ήταν Σάββατο 17 Νοεμβρίου 1973, και όχι 18, ούτε η επαύριο, αλλά η ίδια εκείνη μέρα (βλ. ανάρτηση 6 Φεβρουαρίου 2015, διορθωμένη τώρα). Πώς είναι δυνατό να επιμένει κανείς σε λανθασμένη ημερομηνία και μετά από σχεδόν τρία, αλλιώς αν το δούμε 44, χρόνια να το ανακαλύπτει; 

Σκέπτομαι αρκετά συχνά την αραίωση ή και διακοπή της ροής εδώ. Η αλήθεια είναι ότι πολλά πράγματα κάποτε τελειώνουν (σίγουρα όχι όλα, ευτυχώς), αυτό το μπλογκ όμως ακόμη δεν έχει κλείσει. Με αφορμή ένα πρόσφατα εκδοθέν βιβλίο είπα να προσθέσω άλλο ένα κεφάλαιο στο παράρτημα: αυθιστόρηση μέσα σε φιλολογικά απομνημονεύματα. Τα άλλα της προηγούμενης ανάρτησης, εκείνες οι τελευταίες αυτοβιογραφίες του κυρίως σώματος της εργασίας, έχουν ενσωματωθεί οριστικά από τον προηγούμενο μήνα στο γραπτό. 

"Πιο κοντά στην αιωνιότητα είναι μια σταθερότητα που διαρκεί"
Παντελής Καλιότσος, Ποιους θα δαγκώσω άμα λυσσάξω, σ. 150

Das war am Samstag, dem 17. November 1973, und nicht am 18., nicht der darauffolgende, sondern derselbe Tag (s. den Post vom 6. Februar 2015, mittlerweile korrigiert). Wie kann man auf einem falschen Datum beharren und es erst nach circa 3, anders gezählt 44, Jahren entdecken?

Ich denke oft an den Posting-Fluß hier, der spärlicher oder unterbrochen wurde. Tatsache ist, daß vieles irgendwann zu Ende geht (erfreulicherweise nicht alles), dieser Blog jedenfalls ist noch nicht abgeschlossen. Ein neulich herausgegebenes Buch brachte mich auf die Idee, den Anhang um ein weiteres Kapitel zu erweitern: Selbstdarstellung in souvenirs littéraires. Die letzten Autobiographien des Hauptcorpus der Arbeit, von denen die Rede im vorangegangenen Post war, sind seit letztem Monat erledigte Sache.

Η κατάσταση των πραγμάτων / Der Stand der Dinge

Δύο, ακριβώς δύο βιβλία ακόμη, μαζί με το τωρινό των επόμενων ημερών. Καμία διακοπή, προστέθηκαν και κάποια κείμενα. Το εισαγωγικό θεωρητικό μέρος και κάποιες συμπληρώσεις αμέσως μετά.

Μπαλκόνια αθηναϊκά Balkons in Athen

Και η έξοδός του...

Zwei, genau zwei Bücher noch, zusammen mit dem aktuellen der nächsten Tage. Keine Unterbrechung, einige Texte wurden noch hinzugefügt. Der einleitende theoretische Teil und gewisse Ergänzungen unmittelbar danach.

Und anschließend der Exodus... 

Πρόσφατο εύρημα / Unter den jüngsten Funden

Οι πρώτες μεταφράσεις του ημερολογίου 1946-1949 του Max Frisch που εκδόθηκαν, ήταν η ιταλική, η γαλλική και η ελληνική. Το 1962 η ιταλική, το 1964, 14 χρόνια μετά τη γερμανική έκδοση, η ελληνική και η γαλλική. Η αγγλική μετάφραση εκδόθηκε το 1977. Έκπληξη.

Φρις, Μαξ: Ημερολόγιο (του μεταπολέμου) 1946-1949. Μετάφραση Δέσπω Διαμαντίδου, Ανδρέας Πάγκαλος. Αθήνα: Κοχλίας, 1964.

Πολύ σημαντικό κείμενο όπως και το διάδοχό του, το ημερολόγιο 1966-1971. Προέκυψε το όλο θέμα με αφορμή τη μελέτη μιας σύγχρονής μας ελληνικής αυθιστόρησης. Το ένα φέρνει το άλλο (βλ. προηγούμενη ανάρτηση). Άλλο ένα δείγμα της κινητικότητας στα πολιτισμικά τη δεκαετία του 1960. Πριν και μέχρι τη δικτατορία. 

Die ersten Übersetzungen des Tagebuches 1946-1949 von Max Frisch, die herausgegeben wurden, waren die italienische, die französische und die griechische. Im Jahre 1962 die italienische und 1964, 14 Jahre nach der deutschen Ausgabe, die griechische und die französische. Die englische Übersetzung erschien 1977. Eine Überraschung.


Ein bedeutender Text, so wie auch das Nachfolge-Journal 1966-1971. Der Fund kam bei der Lektüre einer zeitgenössischen griechischen Selbstdarstellung heraus. Eine dieser Kettenlektüren (s. letzten Post). Ein weiterer Nachweis der kulturellen Mobilität in Griechenland der 60er Jahre. Vor und bis zu der Diktatur.

Geschichte, Autobiographie und Identitäten / Ιστορία, αυτοβιογραφία και ταυτότητες

Im sich zu seinem Ende neigenden "akademischen" Autobiographie-Jahr zehnfach soviel gelesen als geschrieben. Kettenlektüren nenne ich das, meines Erachtens der interessanteste Aspekt jeder Recherche. Auch in solchen Zeiten.  

Ich ging von der zeitgenössischen Theorie zur Biographie über die Geschichte der Auto/Biographietheorie zur Historiographie und Epistemologie der Geschichte über. Neben der Sekundärliteratur auch Quellen gelesen, vor allem Autobiographien von HistorikerInnen. Die Subjektivierung im historischen Diskurs (Postmoderne) ist meiner Ansicht nach klassenbedingt und auf das Betreten der Historiker-Szene durch (oft, aber auf eine abstrakte Art und Weise) links-gerichtete Aufsteiger aus bezüglich des Akademikermilieus als sich marginalisiert empfindenden kleinbürgerlichen Schichten zurückzuführen: hier auch die "Ambition", Geschichtsschreibung für die breiteren Massen zugänglich zu machen. An und für sich haben Fachhistoriker nie die öffentliche Erinnerung geprägt, eher wurde sie von Mythen, Traditionen, Trivialliteratur oder der populären Presse beeinflußt. Im Rahmen dieser Erweiterung bzw. "Öffnung" des Faches wurde die Identitäten-Frage zum Kult und zur antagonistischen Identitäten-Politik (z.B. hier die Bourgeoisie, dort die Unterprivilegierten). Statt dazu beizutragen, die Fragestellungen von innen zu erneuern (das wurde den traditionellen Historikern überlassen, die es auch erfolgreich bewältigten), schafften einige Posts die Grenzen zwischen Fakt, Ereignis, Quelle und Beleg ab und ersetzten Historiographie durch Hyperrelativierung und Literatur bzw. Fiktion. Als Literatur mußte die Geschichte auch konsumiert werden (als ob die Literatur keine kontextuelle Wahrhaftigkeit besäße). Solche Strategien der Identifikation mit der eigenen Gruppe oder anderen imaginierten Gruppen* als Mittel zu einer Pseudo-Demokratisierung der Geschichte, der Wissenschaft, der Gesellschaft, letztendlich der Politik mißachten die heilende Wirkung einer gut reflektierten und selbstkritischen Geschichtsschreibung.

Die Autobiographie ist in den letzten Jahrzehnten zum Vehikel solcher Identitäten-Politik im Wissensdiskurs geworden. Was kann man sonst unter dem Sammelbegriff "Life Writing"** verstehen als Identitäten entdecken und formulieren? Entdecken kann man aber nur etwas, was schon vorhanden ist. Demzufolge sind sie vor- oder außertextell, also nicht im Text wirklich konstruiert. In diesem Fall können Identitäten nicht in Texten, sondern ausschließlich in Handlungen zum Vorschein kommen. Also, die ego-documents sind vielleicht Quellen zur Mikrogeschichte oder zur Literaturgeschichte, aber keine Belege vorgefaßter Identitätskonzepte.

Ansonsten, seit kurzer Zeit ist das Ende dieser Monographie nicht nur vorstellbar, sondern greifbar. Fünf oder sieben Autobiographien -je nachdem, ob der Anhang noch erweitert wird-, Einführung, Schlußfolgerungen sind noch zu bewältigen.

*Ob Frauen, Homosexuelle, Schwarze, Arbeiterkinder, Migranten etc., es wäre falsch von einer Homogenität zu sprechen; höchstens in General-Abhandlungen der Sozialgeschichte z.B. (hier muß man auch spezifizieren) oder in bzg auf Förderung einer Gleichstellung oder einer Besserstellung im Rahmen der Politik.
**Abgesehen davon, daß "Life Writing" unterschiedliche Textformen vom Tagebuch bis zum blog einschließt, für die auch unterschiedliche theoretische und methodologische Herangehensweisen angewandt werden sollten.  

 Μέσα σε αυτήν την "ακαδημαϊκή" χρονιά της αυτοβιογραφίας που πλησιάζει στο τέλος της, περισσότερες οι αναγνώσεις από τις γραμμένες σελίδες. Αλυσιδωτές αναγνώσεις το ονομάζω αυτό, κατά την άποψή μου η πιο ενδιαφέρουσα όψη κάθε έρευνας (το ένα φέρνει το άλλο). Και σε τέτοιες εποχές.

Από τη σύγχρονη θεωρία της βιογραφίας  και την ιστορία των θεωριών περί αυτο/βιογραφίας στη θεωρία της ιστορίας. Βιβλιογραφία, αλλά και πηγές (κυρίως αυτοβιογραφίες ιστορικών). Η υποκειμενοποίηση στον ιστορικό λόγο (μεταμοντερνισμός) έχει, νομίζω, σχέση με το άνοιγμα του ακαδημαϊκού χώρου και την είσοδο σε αυτόν -συχνά και κατά έναν αφηρημένο τρόπο- αριστερά προσανατολισμένων ανερχόμενων ιστορικών με προέλευση από μικροαστικά περιβάλλοντα που αυτοπροσδιορίζονταν ως περιθωριακά σε σχέση με την ακαδημαϊκή σφαίρα: εδώ και η "φιλοδοξία" να κάνουν προσιτή την ιστοριογραφία στο ευρύτερο κοινό. Αυτή καθεαυτήν η ιστορική επιστήμη ποτέ δεν διαμόρφωσε τη δημόσια μνήμη, αυτή η τελευταία βρισκόταν πάντα υπό την επιρροή μύθων, παραδόσεων, της ψυχαγωγικής λογοτεχνίας ή του λαϊκού τύπου. Στα πλαίσια αυτού του ανοίγματος εμφανίσθηκαν και τα ζητήματα ταυτοτήτων που έγιναν cult και ανταγωνιστικές πολιτικές ταυτοτήτων (π.χ. εδώ η μπουρζουαζία, εκεί οι μη προνομιούχοι). Κάποιοι posts, αντί να συνδράμουν από τα μέσα στο να τεθούν νέα ερωτήματα έρευνας (αυτό το άφησαν στους παραδοσιακούς ιστορικούς που και το διεκπεραίωσαν επιτυχώς), κατάργησαν τους διαχωρισμούς ανάμεσα σε δεδομένα, γεγονότα, πηγές και τεκμήρια και αντικατέστησαν την ιστοριογραφία με την απόλυτη σχετικοποίηση και την ιστορική μυθοπλασία. Η ιστορία να καταναλωθεί, λοιπόν, ως λογοτεχνία (που και αυτή όμως έχει τη συγκειμενική της αλήθεια). Τέτοιες στρατηγικές ταύτισης με τη "δική σου" ομάδα ή με άλλες φαντασιακές ομάδες* ως μέσο για έναν ψευδοεκδημοκρατισμό της ιστορίας, της επιστήμης, της κοινωνίας και τελικά της πολιτικής παραγνωρίζουν τη θεραπευτική επίδραση μιας πάνω σε γερές βάσεις στοχαστικής και αυτοελεγχόμενης ιστοριογραφίας.

Τις τελευταίες δεκαετίες η αυτοβιογραφία έγινε το όχημα της πολιτικής ταυτοτήτων στον επιστημονικό λόγο. Πώς αλλιώς να αντιληφθεί κανείς τον πολυσυλλεκτικό όρο "Life Writing"** από ανακάλυψη ταυτοτήτων και την περιγραφή τους; Ανακαλύπτεις όμως κάτι που ήδη υπάρχει. Συνεπώς, οι ταυτότητες είναι προ- ή εξωκειμενικές και όχι κατασκευασμένες μέσα στο κείμενο. Αν είναι έτσι, τότε δεν αποκαλύπτονται μέσα στα κείμενα, αλλά στην ενεργό δράση. Τα ego-documents, λοιπόν, είναι μάλλον πηγές της μικροϊστορίας ή της γραμματολογίας και όχι τεκμήρια προκατασκευασμένων μοντέλων ταυτοτήτων.

Κατά τα άλλα, εδώ και λίγο καιρό, το τέλος αυτής της μονογραφίας δεν είναι μόνο πιθανό, αλλά πλέον απτό. Πέντε ή επτά αυτοβιογραφίες -αναλόγως του αν θα επεκταθεί και άλλο το παράρτημα-, εισαγωγή, συμπεράσματα, αυτά απομένουν να γραφτούν.

*Είτε πρόκειται για γυναίκες, για ομοφυλόφιλους, μαύρους ή μετανάστες π.χ., θα ήταν λάθος να μιλούσε κανείς για ομοιογενείς ομάδες.  Εκτός εάν γίνεται χρήση των όρων σε γενικές έρευνες π.χ. κοινωνικής ιστορίας (και εδώ εξειδικεύονται οι όροι) ή στα πλαίσια κρατικών πολιτικών ισότητας και κοινωνικής αναβάθμισης.
**Πέρα από το γεγονός ότι τα "Life Writing" συμπεριλαμβάνουν διαφορετικά μεταξύ τους κείμενα, από το ημερολόγιο έως το blog, άρα απαιτούνται και διαφορετικές θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις.     

On this day

"Going through my mother's clothes after her death, I found in the pockets of every coat (and she had many, many coats) the traces of her commitment to personal comfort: a crumpled-up cleenex and a wrapped coffee candy. I was struck by the regularity with which these items turned up. Recently, taking some of my (many) coats to the cleeners, I emptied out the pockets and I found up in each a crumpled-up cleenex (the same leaky nose) and a box of Ricola mints (the same need to have something in our mouth).
My mother lives in my pockets and also in my face".  

(Miller, Nancy K.: But Enough About Me. Why We Read Other People's Lives. New York: Columbia University Press, 2002, p. 78).

Biographie / Βιογραφία

In der Studie von Siegfried Kracauer "Die Biographie als neubürgerliche Kunstform" (1930) begegnet man einem Begriffsgebrauch, der sich in der Soziologieforschung etablierte und ein halbes Jahrhundert danach ins sog. "Life Writing" einschlich: Kracauer benutzte den Begriff "Biographie" als einen Sammelbegriff sowohl für Biographien (z.B. die Werke Emil Ludwigs) als auch für Selbstdarstellungen (die Autobiographie Trotzkis, eine "literarische Biographie"). Der Begriff "Biographie" bedeutet -spätestens seit den 80er Jahren- in den Sozialwissenschaften die erzählte Lebensgeschichte (biographische Interviews) in Abgrenzung zum "Lebenslauf", der sozial strukturierten Lebensführung, einer Abfolge von Lebensereignissen. Außerdem es wäre höchst interessant zu verfolgen, wie es dazu kam, daß der Begriff "biography" in dem angelsächsischen Sprachraum beide Genres einschließt, Biographie und Autobiographie.  

Heute ist die Rede vom "biographical turn", von der Historiographie bis zur Literatur, einer Biographisierung also der Geschichte und der Literatur, wobei zwei gegensätzliche Tendenzen erkennbar sind: einerseits eine Verwischung der Grenzen zwischen Biographie und biographischer Fiktion, meiner Meinung nach ein Überbleibsel (der trüben Gewässer) der Postmoderne, andererseits der Wunsch nach Wiederherstellung der Grenzen zwischen a.Biographie als Subgenre der Historiographie oder als autonome Disziplin und b.Literatur.

Στη μελέτη του Siegfried Kracauer "Η βιογραφία ως νεοαστική καλλιτεχνική μορφή" (1930) συναντούμε μια χρήση του όρου που καθιερώθηκε στις κοινωνικές επιστήμες και μισό αιώνα μετά τη συγγραφή της μελέτης στις λεγόμενες "γραφές της ζωής" (Life Writing): ο Kracauer χρησιμοποιούσε τον όρο "βιογραφία" ως πολυσυλλεκτική έννοια τόσο για τις βιογραφίες (αναφέρει τα έργα του Emil Ludwig) όσο και για τις αυτοβιογραφίες (π.χ. αυτήν του Λ. Τρότσκι, "λογοτεχνική βιογραφία"). Ο όρος  "βιογραφία" σημαίνει -το αργότερο από τη δεκαετία του 1980- στην κοινωνιολογία την αφήγηση ζωής (βιογραφικές αφηγηματικές συνεντεύξεις) σε αντιδιαστολή από τη βιοϊστορία (την κοινωνικά δομημένη διαδρομή του βίου, μια διαδοχή γεγονότων ζωής). Εξάλλου θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς πώς κατέληξε ο  όρος "βιογραφία" στον αγγλοσαξωνικό χώρο να συμπεριλαμβάνει και τις δύο, βιογραφία και αυτοβιογραφία. 

Σήμερα ο λόγος είναι περί "βιογραφικής στροφής", από την ιστοριογραφία έως τη λογοτεχνία, μία βιογραφοποίηση της ιστορίας και της λογοτεχνίας όπου και διακρίνονται δύο αντίθετες τάσεις: αφενός η ακύρωση των ορίων ανάμεσα σε βιογραφία και βιογραφική μυθοπλασία, κατά την άποψή μου κατάλοιπο (των θολών νερών) του μεταμοντερνισμού, αφετέρου η επιθυμία αποκατάστασης των διαχωριστικών ορίων ανάμεσα α.στη βιογραφία ως ιστοριογραφικό είδος ή και ως αυτόνομο κλάδο και β.στη λογοτεχνία. 

Akademiker-Autobiographie / Ακαδημαϊκή αυτοβιογραφία

Der Ausgangspunkt war eine Biographie bzw. eine biographische Unternehmung verschachtelt in einer griechischen Autobiographie. Dies warf Fragen auf: Biographie, Autobiographie, Historiographie, biofiction, biographischer Roman, Autobiographien von Biographen, autobiographische Darstellungen biographischer Recherche, Autobiographien von Historikern, Autobiographien von Akademikern. Quellen und Bibliographie zu diesen Themen. Vielleicht ist die Zahl der griechischen Akademiker- oder Historiker-Autobiographien dürftig, der gesamte Fragenkomplex jedenfalls sehr breit sowohl im europäischen als auch im amerikanischen Raum und in den letzten Jahren eingehend untersucht. Hier erkennt man am deutlichsten Grenzen, Überschneidungen, Umwälzungen, Aporien im Diskurs der Moderne, der Postmoderne und der zeitgenössischen Ära, die ich hier nicht nennen werde (bezeichnet auch als Post-Postmoderne). Irgendwie wirkt beruhigend die Historisierung des jeweiligen Kanons von Vergangenheit und Gegenwart. Fortsetzung folgt.

Αφετηρία ήταν μία βιογραφία, δηλαδή ένα βιογραφικό εγχείρημα εγκιβωτισμένο σε σύγχρονη ελληνική αυτοβιογραφία. Προέκυψαν ζητήματα: βιογραφία, αυτοβιογραφία, ιστοριογραφία, biofiction, βιογραφικό μυθιστόρημα, αυτοβιογραφίες βιογράφων, αυτοβιογραφικές αποτυπώσεις βιογραφικής έρευνας, αυτοβιογραφίες ιστορικών, αυτοβιογραφίες πανεπιστημιακών. Πηγές και βιβλιογραφία. Ίσως ο αριθμός των ελληνικών αυτοβιογραφιών ιστορικών ή / και πανεπιστημιακών να είναι μικρός, όμως η όλη θεματική έχει μεγάλο εύρος στον ευρωπαϊκό και αμερικανικό χώρο, τα δε τελευταία χρόνια έτυχε συστηματικής ανάλυσης. Εδώ διακρίνονται ευκρινέστερα τα όρια, επικαλύψεις, ανατροπές και αδιέξοδα του μοντερνιστικού και μεταμοντερνιστικού λόγου, καθώς και αυτού της τωρινής εποχής που δεν θα την ονομάσω εδώ (χαρακτηρίζεται και μετα-μεταμοντέρνα). Κάπως ανακουφίζει αυτή η ιστορικοποίηση του εκάστοτε κανόνα, παρελθοντικού και παρόντος. Έπεται συνέχεια. 

Wartesaal / Αίθουσα αναμονής

Große Warteschlange im letzten Viertel, das zuständige Personal im Meditationszustand.
 
Η ουρά μεγάλη στο τελευταίο τέταρτο και το αρμόδιο προσωπικό σε διαλογισμό.
 

https://www.youtube.com/watch?v=sgNeH9_8l0w

Katzenmemoiren / Τα απομνημονεύματα μιας γάτας

Das lese ich gerade und dabei wurde mir klar, daß ich auch die Memoiren von Meli verfassen könnte. Ich denke, das ist ein großes Privileg, und daß Empathie nicht ausschließlich uns Zweibeiner betrifft. Ist Sprachfähigkeit tatsächlich das einzige Kriterium von Bewußtsein? Ihr Spiegelbild könnte Katzen und Hunde nicht interessieren, gerade aufgrund der mangelnden Realität der Situation, sie erkennen dort keine Artgenossen, die sie sonst nie unbeachtet lassen (s. aktuelle neurobiologische Forschung, Scheich Henning, Anil Seth). Wieviele Zweibeiner können wahrnehmen und empfinden, ohne in der Lage zu sein, über ihre Innenwelt Auskunft zu geben? Wer mit Tieren eng gelebt hat, weiß, daß Sprache ein Kommunikations-Kanal und nicht der Schlüssel zur Wahrnehmung und Empathie ist. 

P.S.Interessant wie das altgriechische Wort "εμπάθεια" (=intensive Gefühlsregung, Leidenschaft) zu einer pejorativen Bedeutung (Gehässigkeit) im Neugriechischen gelangt ist, während der Begriff in den

westeuropäischen Sprachen auf eine semantische Erweiterung in Richtung "Sympathie" (altgriech. Mitgefühl) hinweist, um schließlich "Einfühlung" zu bedeuten (Rudolf Hermann Lotze benutzte zum ersten Mal den Fachterminus "Einfühlung" als Übersetzung der "εμπάθεια").

Αυτό διαβάζω τώρα και συνειδητοποιώ ότι θα μπορούσα να γράψω τα απομνημονεύματα του Μελιού. Πιστεύω ότι είναι μεγάλο προνόμιο και ότι η ενσυναίσθηση δεν αφορά αποκλειστικά τα δίποδα. Είναι πραγματικά η γλωσσική ικανότητα το μοναδικό κριτήριο της συνειδησιακής λειτουργίας; Οι γάτες και οι σκύλοι δεν ενδιαφέρονται για το είδωλό τους στον καθρέπτη μάλλον λόγω της έλλειψης ρεαλισμού αυτής της κατάστασης: δεν αναγνωρίζουν μέσα σε αυτό άτομα του δικού τους ζωικού είδους, τα οποία γενικώς ποτέ δεν τους αφήνουν αδιάφορους (βλ. σύγχρονες έρευνες νευροβιολογίας, Scheich Henning, Anil Seth). Πόσα δίποδα μπορούν να αντιλαμβάνονται (wahrnehmen, perceive) και να αισθάνονται χωρίς να είναι σε θέση να δώσουν πληροφορίες για τον εσωτερικό τους κόσμο; Όποιος έχει ζήσει στενά με ζώα, γνωρίζει ότι η γλώσσα είναι ένα κανάλι επικοινωνίας, αλλά όχι το κλειδί της αντίληψης και της ενσυναίσθησης.

Υ.Γ.Είναι πολύ ενδιαφέρον πώς η ελληνική λέξη "εμπάθεια" (ισχυρή συγκίνηση ή πάθος κατά Liddell/Scott/Κωνσταντινίδη) καταλήγει να έχει αρνητική σημασία στη νεοελληνική, ενώ με τον δανεισμό της από τις δυτικοευρωπαϊκές γλώσσες η λέξη διευρύνεται σημασιολογικά προς το αρχαιοελληνικό "συμπάθεια" για να αποδώσει την "ενσυναίσθηση" (για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε η μετάφραση της "εμπάθειας" ως "Einfühlung", δηλαδή ενσυναίσθηση, το 1858 από τον γερμανό φιλόσοφο Rudolf Hermann Lotze).

Bilanz II / Απολογισμός ΙΙ

Ich hatte für die letzten Monate mehr vor. Gemäß dem Anfang des Jahres gefertigten Plan. Andererseits ist mir mittlerweile klar geworden, daß das Schreiben über die restlichen Autobiographien (2003 bis heute) anders strukturiert wird. Etwas Zeit werde ich auch den einführenden Kapiteln und den Schlußbetrachtungen widmen müssen. Wobei auch hier die meiste Arbeit schon getan ist, weil die Geschichte der europäischen bzw. der abendländischen Autobiographie in den jeweiligen chronologischen Kapiteln schon geschrieben ist (mit Ausnahme des 19. Jhs). Insbesondere bezüglich der europäischen Autobiographie der Nachkriegszeit hatte ich den Umfang, die Diversität der (auch nationalen) Bibliographie(n) und die Abwesenheit von Überblicks-Werken nicht mitkalkuliert. Sich positionieren in der ungewißen Post-Ära der Postmoderne. 
Zeitgenössische Autoren, Theorie, Methode, Ergebnisse also noch. 

Είχα μεγαλύτερες φιλοδοξίες για τους τελευταίους μήνες. Σύμφωνα με το σχέδιο εργασίας των αρχών του χρόνου. Από την άλλη πλευρά τώρα μου είναι σαφές ότι το γράψιμο για τις υπόλοιπες αυτοβιογραφίες (2003 έως σήμερα) θα δομηθεί διαφορετικά. Κάποιο χρόνο θα πρέπει να αφιερώσω και στα εισαγωγικά κεφάλαια, καθώς και στα συμπεράσματα. Παρόλο που και εδώ η περισσότερη δουλειά έχει γίνει, γιατί η ιστορία της ευρωπαϊκής/δυτικής αυτοβιογραφίας έχει ήδη συμπεριληφθεί στα εκάστοτε χρονολογικά κεφάλαια (με εξαίρεση τον 19ο αι.). Ειδικά σχετικά με την ευρωπαϊκή μεταπολεμική αυτοβιογραφία δεν υπολόγισα τον όγκο, την πολυσχιδία της βιβλιογραφίας/των εθνικών βιβλιογραφιών, καθώς και την απουσία έργων γενικής εποπτείας. Να τοποθετηθείς στην απροσδιόριστη μετα-εποχή του μεταμοντέρνου. 
Σύγχρονοί μας συγγραφείς, θεωρία, μέθοδος, πορίσματα λοιπόν, τα υπόλοιπά μου. 

autobiographymemoirautofictionbiographylifewritingautobiografiction

Autobiographie, Memoiren, Erinnerungen, life writing, autobiography, memoir, memoirs, biography, récits de vie, autofiction, mémoires, autobiographie, um nur die gängigen Begriffe aufzulisten, die heuzutage im Umlauf sind und manchmal als austauschbar im Kontext der Sekundärliteratur erscheinen. "Austauschbar", aber letztendlich völlig inkompatibel zueinander. Bei zeitgenössischen Recherchen und Forschungsprojekten ist der politische Hintergrund der Annäherungsmethodik sehr gut spürbar: Vergleichbarkeit ist der Zweck, einfach Vergleichbarkeit in einer transkulturellen globalisierten Umgebung.  Genres werden durchlässig, die westliche Individuum-Problematik "muß" aufgrund der Notwendigkeit mit anderen kulturellen Systemen zu vergleichen, ausweichen, schließlich bewirkt die Verlagerung des Fokus auf den (realen) Leser oder auch nur die Rücksichtnahme auf diese Komponente in der Analyse einige gravierende Veränderungen in der Betrachtung des jeweiligen nationalen Kanons. Ich sehe all das als Erweiterung und Herausforderung, bin aber dem "autobiographischen Pakt" in aller Ewigkeit dankbar.

http://www.readbrightly.com/graphic-novel-memoirs-every-teen-should-read/

Autobiographie, Memoiren, Erinnerungen, life writing, autobiography, memoir, memoirs, biography, récits de vie, autofiction, mémoires, autobiographie, για να απαριθμήσω μόνο τους πιο χρηστικούς όρους που κυκλοφορούν σήμερα και ενίοτε είναι ανταλλάξιμοι στα συμφραζόμενα της βιβλιογραφίας. "Ανταλλάξιμοι", αλλά εν τέλει απολύτως ασύμβατοι μεταξύ τους. Η πολιτική παράμετρος είναι ιδιαίτερα αισθητή σε σύγχρονες μελέτες και ερευνητικά προγράμματα: συγκρισιμότητα είναι ο στόχος, πολύ απλά συγκρισιμότητα σε ένα διαπολιτισμικό  παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Τα είδη γίνονται διαπερατά, ο δυτικός θεωρητικός προβληματισμός περί ατόμου "οφείλει" να παραμερίσει λόγω της ανάγκης να συγκρίνουμε με άλλα πολιτισμικά συστήματα, και σε τελευταία ανάλυση η μετατόπιση της εστίασης στον (πραγματικό) αναγνώστη ή ο συνυπολογισμός αυτής της συνισταμένης στην ανάλυση επιφέρει κάποιες σημαντικές αλλαγές στη θεώρηση του  εκάστοτε εθνικού κανόνα. Προεκτάσεις και προκλήσεις όλα αυτά, όμως ευγνώμων εις τους αιώνες των αιώνων στο "αυτοβιογραφικό συμβόλαιο".

Die zeitgenössische Autobiographie / Η σύγχρονη αυτοβιογραφία

Wenn man zur Theorie auf Distanz geht, dann stellt man eigentlich fest, daß die zeitgenössische Autobiographie weder so modern noch sonderbar aussieht. Die Frage heuzutage besteht meiner Ansicht nach darin, inwiefern der teilweise spitzfindige theoretische Diskurs den Texten eine Identität verleihen möchte, die sie -glücklicherweise- nicht verdienen. An und für sich, das größte Problem haben heute die Autoren, ob nun bzg. Literatur oder Autobiographie. Zu viel Lärm um ihr Werk, um den Literaturbetrieb -auch- überhaupt, von allen Seiten: Literaturkritik, Literaturtheorie, interdisziplinär, von der Geschichts- und Sozialtheorie bis zur Neurobiologie, Verlag- und Marktmanagement, Medienpolitik, Sozialwerknetzen und Internetforen, abgesehen von Regierungspolitik und Kochbüchern. Ist Wissensverbreitung so schlecht, wäre die Gegenrede. Eigentlich nicht, wenn es nur um Verbreitung und nicht zugleich um Zersplitterung des Wissens gehen würde. Ich denke nicht an den vielseitigen Empfang einer Autobiographie, wenn ich behaupte, der Autor könnte darüber stolpern, sondern an die Vorahnung dieses Empfangs inmitten des Akts des Schreibens, inmitten des Selbstentwurfs. 

 Αν αποστασιοποιηθεί κανείς από τη θεωρία, διαπιστώνει ότι η σύγχρονή μας αυτοβιογραφία δεν είναι ούτε τόσο μοντέρνα ούτε τόσο ιδιαίτερη. Το ζήτημα σήμερα κατά την άποψή μου βρίσκεται στο κατά πόσο ο εν πολλοίς επινοητικός θεωρητικός λόγος προσδίδει στην αυτοβιογραφία μία ταυτότητα που -ευτυχώς- δεν την αξίζει. Ουσιαστικά, το μεγαλύτερο πρόβλημα το έχουν οι συγγραφείς είτε λογοτεχνίας είτε αυτοβιογραφίας. Πολύς θόρυβος για το έργο τους, γενικά για τη λογοτεχνία -και όχι μόνο- από όλες τις πλευρές: λογοτεχνική κριτική, λογοτεχνική θεωρία, διεπιστημονικά, από τη θεωρία της ιστορίας και της κοινωνιολογίας έως τη νευροβιολογία, εκδοτική πολιτική και πολιτική αγοράς, πολιτική των ΜΜΕ, κοινωνικά δίκτυα, διαδικτυακά φόρουμ, αν εξαιρέσουμε την κυβερνητική πολιτική και τα βιβλία μαγειρικής. Μα είναι τόσο κακή η μετάδοση της γνώσης, θα έλεγε ο αντίλογος. Μάλλον όχι, αν επρόκειτο μόνο για μετάδοση και όχι συγχρόνως για θρυμματισμό της γνώσης. Δεν σκέπτομαι την πολύπλευρη υποδοχή μιας αυτοβιογραφίας όταν ισχυρίζομαι ότι ο συγγραφέας θα μπορούσε να γλιστρήσει και να πέσει, αλλά τον προϊδεασμό σχετικά με αυτήν την υποδοχή εν μέσω συγγραφής, εν μέσω του αυτο-σχεδιασμού.  

Once upon a time

Σπύρος Βασιλείου, Αθήνα, 1978

Spyros Vassiliou, Athen, 1978

Autobiographie-Kurzintervalle / Σύντομα διαλείμματα αυτοβιογραφίας

Heute früh am Rheinufer kleine Vögel mit gestreiftem Gefieder flogen vor mir,  setzten sich kurz auf das angeschwemmte Holz (der Fluß muß die letzten Tage über das Ufer getreten sein), ich dachte sofort, sie würden Insekten oder Larven aus den feuchten Holzstämmen fressen. Ich habe herausgefunden, sie waren Bachstelzen. Und nun schreibe ich über Nabokows Speak Memory. Seine große Leidenschaft galt den Schmetterlingen und dem Schachspiel.

Σήμερα το πρωί στην όχθη του Ρήνου πουλάκια με ριγωτό φτέρωμα πετούσαν μπροστά μου, κάθονταν πάνω στα ξύλα που είχε ξεβράσει το ποτάμι (πρέπει να υπερχείλισε τις τελευταίες μέρες), σκέφτηκα ότι έτρωγαν έντομα ή κάμπιες από τους υγρούς κορμούς. Τελικά ήταν ασπροσουσουράδες. Και τώρα γράφω για το Μίλησε, μνήμη του Nabokow που είχε μεγάλο πάθος για τις πεταλούδες και το σκάκι.

http://www.birding.in/images/Birds/white_wagtail.jpg

Πού είστε κατίνες μου να τρίξετε τα δόντια σας;

Η θλιβερή γοητεία της απουσίας / Κώστας Ταχτσής (ΕΡΤ2, 1987)

http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91825&autostart=0

Εκ των υστέρων συνειδητοποίησα ότι αν ζούσε, θα ήταν 89 ετών. Δεν εννοώ όμως αυτό. Εννοώ ότι έλειψε η φωνή, η άποψη και το πάθος του, η πληθωρικότητα κάποιου που είναι εδώ, κι εκεί, και αλλού, όπως έλεγε. Δεν τον μυθοποιώ, η αλήθεια όμως είναι ότι η ανολοκλήρωτη αυτοβιογραφία του μου κόστισε διπλάσιο χρόνο από τη συνθετότερη αυτοβιογραφία που είχα έως τον περασμένο Δεκέμβριο. Βαθιά νερά, πόσω μάλλον που ήταν άκρως επιμελής με ό,τι καταπιανόταν, και η αυτοβιογράφηση, φαινομενικά απλή, τελικά στιβάδες επί στιβάδων... Δεν μπόρεσε να διασωθεί το σπίτι του με τα προσωπικά του αντικείμενα, κάποιοι θα πουν "μα δεν διασώθηκαν άλλα κι άλλα", σύμφωνοι, αλλά ακριβώς επειδή, όπως γράφει και ο Θ. Νιάρχος στο επίμετρο της Χαμηλής σκοπιάς, "Ο Ταχτσής τόσο ως άνθρωπος όσο και ως δημιουργός είναι μια πηγή, που όταν ασχοληθεί κανείς μαζί του, πάντα θα ανασύρει τον κουβά του γεμάτο". Για να μην αναφέρω το ζήτημα της ιστορίας της πρόσληψης όχι μόνο του έργου, αλλά φυσικά και του βίου. A reverse companion to the study of postwar Greek society.