Gerade das ist der Punkt bei der Lektüre neuester Literatur, der Eindruck des Totalitären: auf den ersten Blick multiperspektivische Erzählungen, im Grunde genommen ein und einziger point of vue, versteckt unter angeblich unterschiedlichen Perspektiven, ob personale, auktoriale oder Ich-Erzählung und alles zusammen in einem Narrativ, hier spricht eine und dieselbe Person und sagt ein und dassselbe. Manipulative Erzählungen, die passive mündige Leser brauchen. Erzählungen, die Angst einjagen, und unter die Haut gehen, körperliche Beschwerden verursachen. Wirtschaftlich gelungene Erzählungen bisweilen, gut vernetzt in den heutigen Marketing-Strategien, man hat manchmal den Eindruck, daß sie bestellt wurden, man gibt diesen AutorInnen 10 λεξούλες bzw. Simplicissima und auf diesen müssen sie eine Handlung aufbauen. Ich befinde mich bei den Schlußfolgerungen, benötige ein eigenes Kanon-Konzept und wandere in der Literatur, Bibliographie und belles lettres (24.2.2025 11:07).
Η γκρίζα περιοχή ανάμεσα σε λογοτεχνία από τη μία, λαϊκό ανάγνωσμα/παραλογοτεχνία/ψευδολογοτεχνία από την άλλη, αυτή πώς την ονομάζουν οι κριτικοί και οι θεωρητικοί της λογοτεχνίας; Η επιφυλλίδα ήταν πεδίο μεικτό τον 19ο αι., έβγαλε μυθιστορήματα διαφορετικών ποιοτήτων και ήταν άμεσα συνδεδεμένη με τα στοιχεία της εμπορικότητας και της μαζικότητας. Όπως σημερα στα ευπώλητα, δεν γίνεται διάκριση. Στο μεταξύ έχουν αρχίσει να μιλούν πάλι για τον κανόνα: ούτε αναγνωστικές λίστες ούτε λίστες κατάταξης μπορούν να τον υποκαταστήσουν. Πολύ σημαντική η πρόταση ότι τα εξισωτικά χαμηλότερα standards δεν εξασφαλίζουν κοινωνική (πολιτισμική) δικαιοσύνη, αλλά η διατήρηση της ιδέας ενός σώματος υψηλής λογοτεχνίας που βιώνεται από τα πρώτα στάδια της εκπαίδευσης. Χωρίς αυτό αποχαιρέτα γενικά τη λογοτεχνία, έναν συλλογικό δεσμευτικό θησαυρό εικόνων, την προσυνθήκη της επικοινωνίας. Η διείσδυση της κουλτούρας της καθημερινότητας ως του κυρίαρχου κοινού (!) αγαθού σε σχολεία και πανεπιστήμια παγιώνει ουσιαστικά κοινωνίες δύο ποιοτήτων όπου ολοένα και λιγότεροι έχουν ενεργητική πρόσβαση στην υψηλή κουλτούρα (οι αριθμοί επισκεπτών στα μουσεία κτλ. δεν είναι δείκτες) αφού δεν τους έχει προσφερθεί, έστω και ως επιλογή ισχύοντος πολιτισμικού τόπου, στην παιδευτική διαδικασία (25.2.2025 17:58).
Die Rückkehr des Autors zur Zeit der auktorialen Erzählung mit allen Entdeckungen der erzählerischen Moderne als Dekorelemente (s. oben). Nun zur Übersetzung: das alte Problem und was man vermeiden sollte. Anschließend Ausschnitte aus dem Roman von Wilkie Collins The Woman in White (1859-1860, hier die Ausgabe New York 1873), aus den deutschen Übersetzungen 1861 (2. Band) und 1965 und aus der griechischen Übersetzung 2017.
.png)
.png)
.png)
.png)
Το αιώνιο ζήτημα της μετάφρασης. Παραθέτονται αποσπάσματα από το μυθιστόρημα του Wilkie Collins Η γυναίκα με τα λευκά (1859-1860, εδώ η έκδοση Νέας Υόρκης 1873), οι γερμανικές μεταφράσεις του 1861 (2ος τμ.) και του 1965 και η ελληνική του 2017..png)
Η παλαιότερη γερμανική μετάφραση σχετικά με τον όρο "infectious" είναι κακή και δείχνει μάλλον αμηχανία, η νεότερη είναι εκπληκτική με την ιστορική και αισθητικά λειτουργική της γλώσσα (Arno Schmidt), η ελληνική είναι ανιστορική, χρησιμοποιώντας επιπλέον μια πολύπαθη τη σήμερον ημέρα λέξη, και παραπέμπει σε επίπεδο γλώσσας ξένο προς τη γλώσσα του πρωτοτύπου. Πολύ σοβαρό το ζήτημα της μετάφρασης για τη μεταφορά της λογοτεχνίας, την πολιτισμική μνήμη και την αναγνώριση άλλων χρονοτόπων. Και για την εκπαιδευτική πολιτική, η γοητεία του δύσκολου υψηλού, η ανία της αυτοαναφορικής επανάληψης (27.2.2025).
Eine Woche nach der Dresden-Reise, folgende Neuigkeiten (1.3.2025 15:09):
Ich las im Sommer Finks Krieg (1996) von Martin Walser. Die damalige Literaturkritik sah im Roman einen vergeblichen Krieg, einen (Selbst)Zerstörungsdrang, Entfremdung von der Gesellschaft, der nahen Umgebung, schließlich von sich selbst. Ich traute meinen Augen nicht wie ich die letzten Seiten des Romans immer wieder las; ich muß ein anderes Buch als die mir bekannten und unbekannten Kritiker gelesen haben. Wie gesellsschafts- und systemkonform (das viel strapazierte Wort "System", hier unvermeidlich) oder sogar politisch motiviert müssen sie gewesen sein, um nicht einmal auf den Verdacht einer Befreiung und Selbstentdeckung der Hauptfigur in diesem fatalen Krieg zu kommen? Was für Theorien und Geschichten haben wir schließlich all die Jahre gelesen und gelesen und gelesen, ohne sie der Befangenheit zu verdächtigen? (15.11.2025 19:40)
Όχι, το πιο ρωμαλέο βιβλίο της ελληνικής πεζογραφίας, η Πολιορκία (1953) του Αλέξανδρου Κοτζιά, δεν είναι για διδακτικές εξισωτισμού (κάθε άνθρωπος μπορεί να μετατραπεί σε τέρας, δεν υπάρχει καλή και κακή πλευρά). Ιδιαίτερα τώρα, ας μείνει έστω μια κληρονομιά να την αφήσουν άθικτη (26.12.2025 14:20).
Hinter mir eine Stammheim-Vertiefungsphase, habe alle Filme gesehen und kann nur Hypothesen erstellen bezüglich der Frage: wozu die Engelsgesichter im Stammheim (1986), das Ganze war doch eine viel schwerwiegendere Sache als eine 68er Lehrsaalbesetzung, die Wahl der Schauspieler kann kein Zufall gewesen sein.
In die Sonne schauen (2025) gestern gesehen. Lieber man liest überhaupt keine Rezensionen vorher. Der Film kann überraschenderweise ganz anders auf den Einzelnen wirken als die Kumulation all dieser Einfälle der Kritiker. Heute denke ich etwas anders als gestern an den Film, aber nicht was Handlung(sstränge) oder Kameraführung betrifft, sondern von einer Überblicks-Perspektive her: ich persönlich las in dem Film den Abdruck der Zeit- und Ortsbedingtheit aller Parameter, die das Zwischenmenschliche regeln, Gefühle und deren Manifestation eingeschlossen. Die Szene mit der trauer-festlich angekleideten Leiche der jungen Frau, platziert (in Sitzposition) auf dem Sofa und umgeben von den in Schwarz angekleideten Familienmitgliedern vor der Holzkamera auf dem Dreibein-Stativ, ist interessanterweise in den vielen Publikumsreaktionen, die ich las, unbemerkt geblieben (der Film spaltet extrem die Gemüter). Mir war sie "vertraut", da vor vielen Jahren einmal ein Foto in einem griechischen Dorf gesehen (verflucht sei ich, es nicht mit meinem damaligen primitiven Handy fotografiert zu haben), wo man den Sarg mit dem Toten vertikal (wie haben Sie es geschafft, daß er sich nicht zusammensackt?) vor der kleinen Hoftür sah, dicht umgeben von der Witwe und etlichen Verwandten (!). Die "Entdeckung" der Gefühle, so wie man sie heute kennt, ist ein Anliegen der westlichen Moderne gewesen, die raue Schale kollektiver Kulturen früherer Zeiten ist heute ein Kuriosum. Wie die Nahaufnahme des Zusammennähens der Augenlider mit den Augenbrauen der Toten, um die Augen für das inszenierte Foto offen zu bekommen (hier muß ich passen, habe trotzdem die Augen nicht zugemacht).
Τελευταία εμβάθυνα στο θέμα "Stammheim", είδα όλες τις ταινίες και δεν μπορώ παρά μόνο υποθέσεις να κάνω για ποιον λόγο αυτά τα αγγελικά πρόσωπα στο Stammheim (1986), η όλη ιστορία ήταν πολύ πιο βαρυσήμαντη από κατάληψη αίθουσας της φάσης 1968, η επιλογή των συγκεκριμένων ηθοποιών δεν μπορεί να ήταν τυχαία.
Χθες το Ο ήχος της πτώσης (2025). Η ελληνική μετάφραση ακολουθεί την αγγλική όπως και οι άλλες γλώσσες (και η ρωσική, δεν ξέρω αν παίζεται εκεί) εκτός της παραλλαγμένης γαλλικής μετάφρασης Les Échos du passé (=Οι ήχοι του παρελθόντος/των περασμένων). Ο γερμανικός πρωτότυπος τίτλος, η δύσκολη απαρεμφατική συν την πρόθεση μετάφραση, In die Sonne schauen (=Κοιτάζοντας στον ήλιο). Καλύτερα να μην διαβάσει κανείς πρώτα τις κριτικές. Η ταινία μπορεί να επιδράσει κατά θαυμαστό τρόπο διαφορετικά στον καθένα από την άθροιση όλων των επινοήσεων των κριτικών. Σήμερα σκέπτομαι διαφορετικά από χθες για την ταινία, όχι όσον αφορά την πλοκή ή τα πλάνα και την κίνηση της κάμερας, αλλά υπό μία οπτική εξωτερική, σφαιρική: προσωπικά είδα στην ταινία το αποτύπωμα του χωροχρονικού προσδιορισμού όλων των παραμέτρων που ρυθμίζουν τις διαπροσωπικές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένων των αισθημάτων και των εκδηλώσεών τους. Η σκηνή με το πτώμα της νεαρής κοπέλας, ντυμένης στα καλά της ρούχα κηδείας, τοποθετημένης να κάθεται στον καναπέ εν μέσω των μαυροφορεμένων μελών της οικογένειας και μπροστά στο παλιό τρίποδο με τη φωτογραφική μηχανή, κατά πολύ περίεργο τρόπο δεν αναφέρεται πουθενά στα πολλά σχόλια των θεατών που διάβασα (η ταινία διχάζει ακραία). Η σκηνή μού ήταν "οικεία", γιατί πριν πολλά χρόνια είχα δει σε ελληνικό χωριό φωτογραφία (ανάθεμά με που δεν τη φωτογράφισα με το τότε πρωτόγονο κινητό μου) όπου έβλεπες το φέρετρο με τον νεκρό κάθετα (απορώ πώς δεν είχε τσουβαλιαστεί) σε στενή περίπτυξη από τη χήρα και τους άλλους συγγενείς στην αυλόπορτα, μάλλον καθ' οδόν προς εκκλησία (!). Η "ανακάλυψη" των αισθημάτων όπως τα γνωρίζουμε στις μέρες μας, είναι ένας τόπος της δυτικής νεωτερικότητας, το ωμό περίβλημα συλλογικών πολιτισμικών μορφών παλαιότερων εποχών, φαίνεται εξωπραγματικό σήμερα. Όπως και το πιο-κοντινό-δεν-γίνεται πλάνο με την κάμερα πάνω στο ράψιμο των βλεφάρων της νεκρής πριν τη φωτογράφιση (εδώ πάω πάσο, πάντως δεν έκλεισα τα μάτια), για να μείνουν ανοιχτά τα μάτια (20.2.2026 15:45).
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png){kind=link}