Biographie / Βιογραφία

In der Studie von Siegfried Kracauer "Die Biographie als neubürgerliche Kunstform" (1930) begegnet man einem Begriffsgebrauch, der sich in der Soziologieforschung etablierte und ein halbes Jahrhundert danach ins sog. "Life Writing" einschlich: Kracauer benutzte den Begriff "Biographie" als einen Sammelbegriff sowohl für Biographien (z.B. die Werke Emil Ludwigs) als auch für Selbstdarstellungen (die Autobiographie Trotzkis, eine "literarische Biographie"). Der Begriff "Biographie" bedeutet -spätestens seit den 80er Jahren- in den Sozialwissenschaften die erzählte Lebensgeschichte (biographische Interviews) in Abgrenzung zum "Lebenslauf", der sozial strukturierten Lebensführung, einer Abfolge von Lebensereignissen. Außerdem es wäre höchst interessant zu verfolgen, wie es dazu kam, daß der Begriff "biography" in dem angelsächsischen Sprachraum beide Genres einschließt, Biographie und Autobiographie.  

Heute ist die Rede vom "biographical turn", von der Historiographie bis zur Literatur, einer Biographisierung also der Geschichte und der Literatur, wobei zwei gegensätzliche Tendenzen erkennbar sind: einerseits eine Verwischung der Grenzen zwischen Biographie und biographischer Fiktion, meiner Meinung nach ein Überbleibsel (der trüben Gewässer) der Postmoderne, andererseits der Wunsch nach Wiederherstellung der Grenzen zwischen a.Biographie als Subgenre der Historiographie oder als autonome Disziplin und b.Literatur.

Στη μελέτη του Siegfried Kracauer "Η βιογραφία ως νεοαστική καλλιτεχνική μορφή" (1930) συναντούμε μια χρήση του όρου που καθιερώθηκε στις κοινωνικές επιστήμες και μισό αιώνα μετά τη συγγραφή της μελέτης στις λεγόμενες "γραφές της ζωής" (Life Writing): ο Kracauer χρησιμοποιούσε τον όρο "βιογραφία" ως πολυσυλλεκτική έννοια τόσο για τις βιογραφίες (αναφέρει τα έργα του Emil Ludwig) όσο και για τις αυτοβιογραφίες (π.χ. αυτήν του Λ. Τρότσκι, "λογοτεχνική βιογραφία"). Ο όρος  "βιογραφία" σημαίνει -το αργότερο από τη δεκαετία του 1980- στην κοινωνιολογία την αφήγηση ζωής (βιογραφικές αφηγηματικές συνεντεύξεις) σε αντιδιαστολή από τη βιοϊστορία (την κοινωνικά δομημένη διαδρομή του βίου, μια διαδοχή γεγονότων ζωής). Εξάλλου θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς πώς κατέληξε ο  όρος "βιογραφία" στον αγγλοσαξωνικό χώρο να συμπεριλαμβάνει και τις δύο, βιογραφία και αυτοβιογραφία. 

Σήμερα ο λόγος είναι περί "βιογραφικής στροφής", από την ιστοριογραφία έως τη λογοτεχνία, μία βιογραφοποίηση της ιστορίας και της λογοτεχνίας όπου και διακρίνονται δύο αντίθετες τάσεις: αφενός η ακύρωση των ορίων ανάμεσα σε βιογραφία και βιογραφική μυθοπλασία, κατά την άποψή μου κατάλοιπο (των θολών νερών) του μεταμοντερνισμού, αφετέρου η επιθυμία αποκατάστασης των διαχωριστικών ορίων ανάμεσα α.στη βιογραφία ως ιστοριογραφικό είδος ή και ως αυτόνομο κλάδο και β.στη λογοτεχνία. 

Akademiker-Autobiographie / Ακαδημαϊκή αυτοβιογραφία

Der Ausgangspunkt war eine Biographie bzw. eine biographische Unternehmung verschachtelt in einer griechischen Autobiographie. Dies warf Fragen auf: Biographie, Autobiographie, Historiographie, biofiction, biographischer Roman, Autobiographien von Biographen, autobiographische Darstellungen biographischer Recherche, Autobiographien von Historikern, Autobiographien von Akademikern. Quellen und Bibliographie zu diesen Themen. Vielleicht ist die Zahl der griechischen Akademiker- oder Historiker-Autobiographien dürftig, der gesamte Fragenkomplex jedenfalls sehr breit sowohl im europäischen als auch im amerikanischen Raum und in den letzten Jahren eingehend untersucht. Hier erkennt man am deutlichsten Grenzen, Überschneidungen, Umwälzungen, Aporien im Diskurs der Moderne, der Postmoderne und der zeitgenössischen Ära, die ich hier nicht nennen werde (bezeichnet auch als Post-Postmoderne). Irgendwie wirkt beruhigend die Historisierung des jeweiligen Kanons von Vergangenheit und Gegenwart. Fortsetzung folgt.

Αφετηρία ήταν μία βιογραφία, δηλαδή ένα βιογραφικό εγχείρημα εγκιβωτισμένο σε σύγχρονη ελληνική αυτοβιογραφία. Προέκυψαν ζητήματα: βιογραφία, αυτοβιογραφία, ιστοριογραφία, biofiction, βιογραφικό μυθιστόρημα, αυτοβιογραφίες βιογράφων, αυτοβιογραφικές αποτυπώσεις βιογραφικής έρευνας, αυτοβιογραφίες ιστορικών, αυτοβιογραφίες πανεπιστημιακών. Πηγές και βιβλιογραφία. Ίσως ο αριθμός των ελληνικών αυτοβιογραφιών ιστορικών ή / και πανεπιστημιακών να είναι μικρός, όμως η όλη θεματική έχει μεγάλο εύρος στον ευρωπαϊκό και αμερικανικό χώρο, τα δε τελευταία χρόνια έτυχε συστηματικής ανάλυσης. Εδώ διακρίνονται ευκρινέστερα τα όρια, επικαλύψεις, ανατροπές και αδιέξοδα του μοντερνιστικού και μεταμοντερνιστικού λόγου, καθώς και αυτού της τωρινής εποχής που δεν θα την ονομάσω εδώ (χαρακτηρίζεται και μετα-μεταμοντέρνα). Κάπως ανακουφίζει αυτή η ιστορικοποίηση του εκάστοτε κανόνα, παρελθοντικού και παρόντος. Έπεται συνέχεια.